Ανθρώπινα οστά σε σπήλαιο, στη Λακωνία

Πηγή: το αφήγημα «Το Παλαιομονάστηρο των Αγίων Τεσσαράκοντα – ανάβαση επί την γην την υψηλήν» του Αρχιμανδρίτου Εφραίμ, Ηγουμένου της Ιεράς Μονής Αγίων Τεσσαράκοντα Σπάρτης, όπως δημοσιεύθηκε σε μέρη Α’ και Β΄, στο περιοδικό «Λακωνικά», όργανο του συνδέσμου των εν Αττική Λακεδαιμονίων, Πειραιώς 43 – 10553, στα τριμηνιαία τεύχη τέταρτο του 2008 και πρώτο του 2009

«…………..

Τo μονοπάτι που οδηγεί στην Παλαιά Μονή των Αγ. Τεσσαράκοντα, κατηφορικό και ευρύχωρο, περνάει ανάμεσα σε πελώρια σχοίνα και πνίγεται μέσα σε μία πλούσια βλάστηση πουρναριού. Πολλές φορές τον έχω περπατήσει αυτό τον δρόμο, μα κάθε φορά είναι σα να τον αντικρίζω για πρώτη φορά και πάντα το ίδιο χτυποκάρδι νοιώθω μέσα στην ψυχή μου, ένα χτυποκάρδι γλυκειάς και βαθειάς αγάπης.
Τον έχω αγαπήσει αυτό το δρόμο, γιατί τούτος ό δρόμος δεν είναι ένας απλός «πηγαιμός σε μία Ιθάκη», όπως είναι οι περισσότερες στράτες αυτής τής ζωής! Ο δικός μου προορισμός έχει όνομα, δεν είναι περιπλάνηση. Είναι ανάβαση «επί την γην την υψηλήν» του Παλαιομονάστηρου των Αγίων Σαράντα, όπου το πνεύμα μου με σφοδρό πόθο και διακαή, επιθυμεί να αναβεί και ευλαβικά το γόνυ να κλίνει.
Το επιβλητικό βουνό του αρχαίου βασιλομονάστηρου των Αγ. Σαράντα με χίλιες φωνές με προσκαλεί και με χίλια στόματα.
Το όμορφο αυτό χαμηλό βουνό στην ντοπιολαλιά της περιοχής μας λέγεται «Μαυρίλα». Παράξενο όνομα, στ' αλήθεια! Δεν θα μπορούσε άραγε ο ευφυής και εραστής της ομορφιάς και του ωραίου λαός μας, να επινοήσει ένα πιο κομψό όνομα; Να πάρει χρώμα τ' ουρανού και φως από τον ήλιο, και τη δροσιά της θάλασσας κι από το δάσος πεύκο και να βαφτίσει το βουνό με ένα διαφορετικό όνομα υψηλό και ευγενές; Παράξενο και ακατανόητο στ' αλήθεια! Όμως δεν υπάρχει λόγος να βιαστούμε και έτσι άκριτα και ασυλλόγιστα να σπεύσουμε να εκφράσουμε την απαξίωση και την απαρέσκειά μας και να εκφέρουμε τελεσίδικα και αμετάκλητα, ως μη ώφειλε, την καταδικαστική μας ψήφο.



Διότι το όνομα αυτό είναι παλαιό, και μάλιστα τόσο παλαιό ώστε χάνεται μέσα στα βάθη τής αρχαίας ιστορίας μας.rnΟ αρχαίος Έλληνας περιηγητής Παυσανίας αναφέρει ότι ανάμεσα στην αρχαία Σπάρτη και την Αρχαία Τεγέα υπήρχε ένα πυκνό και τεράστιο δάσος. Μέσα σ' αυτό το δάσος, στα σύνορα της αρχαίας Λακωνίας με την Αργολίδα ήταν χτισμένος ένας ναός αφιερωμένος στον Δία, τον επονομαζόμενο Σκοτία (=σκοτεινό), διότι η περιοχή αυτή καλυπτόταν συχνά από πυκνά και σκοτεινά νέφη, όπως συμβαίνει άλλωστε και σήμερα, τα οποία προκαλούσαν καταρρακτώδεις και καταστρεπτικές βροχές.rnΑπό την περίφημη λοιπόν και διαδεδομένη λατρεία του Σκοτίου Διός, τον οποίον οι αρχαίοι προγονοί μας προφανώς παρακαλούσαν να αποσοβεί και να αποτρέπει τις φοβερές καταιγίδες, ονομάστηκε και όλο αυτό το δάσος Σκοτίας.rnΤο αρχαίο αυτό όνομα δεν λησμονήθηκε ποτέ, αφού το συναντάμε και στις μέρες μας, ελαφρώς παραλλαγμένο, σε τοπωνύμια της περιοχής μας, όπως Σκούρα, Μαυρίλα κ.ά..rnΕίναι λοιπόν να θαυμάζει πραγματικά κανείς την ομορφιά που κρύβει μέσα του το όνομα του βουνού του Παλαιομονάστηρου των Αγ. Σαράντα, μια ομορφιά πού χάνεται μέσα στην αχλύ του χρόνου και μέσα στις φυλλωσιές του πανάρχαιου πανέμορφου και απέραντου δάσους του Σκοτία.rnΗ «Μαυρίλα», το βουνό του Παλαιομονάστηρου, είναι ριζωμένη στους πρόποδες του Πάρνωνα, ενός όρους, θα λέγαμε, φιλόξενου που ξέρει να σέβεται τα ανθρώπινα μέτρα.rnΔεν είναι σαν τον Ταΰγετο, τον υπερήφανο, αλαζονικό και άγριο Ταΰγετο, ο οποίος, μεγαλόπρεπος και πάντα υπέροχος, παραμένει απρόσιτος, απροσπέλαστος και ακατάδεκτος, και κρατάει για τον εαυτό του τα ακριβά του μυστικά.rn……….rnΕνώ ο Πάρνωνας, χωρίς να υστερεί σε ομορφιά και επιβλητική χάρη, είναι ένα βουνό χωρίς μυστικοπάθεια και εσωστρέφεια, είναι μια ανοικτή αγκαλιά, αγαπάει τον άνθρωπο, σκύβει και τον φιλεί.rn………………………………………..



Αυτό το μονοπάτι άραγε που τώρα εγώ διαβαίνω, το μονοπάτι αυτό από χώμα κόκκινο και πολλές μικρές πέτρες, πόσοι άραγε άλλοι άνθρωποι πριν από μένα το περπάτησαν; Μέσα σε αυτή την παραδείσια φύση με τα μύρια θέλγητρα και τις περίσσειες χάρες, αυτό το μονοπάτι κάποτε και για πολλά χρόνια ίσως να μην υπήρχε. Κάποιοι το σκέφτηκαν, κάποιοι σκέφτηκαν να ανοίξουν ένα δρόμο για το Παλαιομονάστηρο, οι πρώτοι μοναχοί και ασκητάδες της Μονής.rn…………………………………………..rnΗ «γη η υψηλή» όμως με περιμένει και εγώ καιρός είναι να συνεχίσω.rnΜε βήμα γοργό αφήνω πίσω μου το ρέμα του Σωφρόνη με τα πλατύφυλλα πλατάνια και τις αμέτρητες στρογγυλές ποταμόπετρες στις όχθες του που τόσο τέλεια το ποταμίσιο νερό κατόρθωσε τελικά με την πάροδο του χρόνου να τις λειάνει και να τις διαβρώσει.rnΤώρα τραβάω τον τελευταίο ανήφορο που με ασφάλεια θα με οδηγήσει στο ποθητό Παλαιομονάστηρο. Μία μικρή ξύλινη σκάλα τοποθετημένη μόνιμα στη ρίζα ενός χαμηλού βράχου διευκολύνει την αναρρίχησή μου. Από το σημείο αυτό και πέρα, απλώνεται μπροστά μου με μία γεμάτη ιερό δέος μεγαλοπρέπεια σιναΐτικου τοπίου, ένας τεράστιος όγκος από στιβαρούς βράχους που ο χαμηλότερος γίνεται σκαλοπάτι και αναβαθμός για να ανεβώ στον υψηλότερο.rnΔεξιά και αριστερά συναντώ σπηλιές, βαθιά χωμένες μέσα στη σκληρή βουνίσια πέτρα, "οπές τής γης".rnΗ εμφάνισή τους μου προκαλεί δέος. Με αργά και προσεκτικά βήματα πλησιάζω την σκοτεινή είσοδο ενός κοντινού σπηλαίου. «Κάποιο άγριο ζώο, αλεπού ή ρήσσος, θα ‘χει στήσει τη φωλιά του σ' αυτήν την ευρύχωρη και φιλόξενη σπηλιά», σκέφτομαι. Αφουγκράζομαι με προσοχή. Τίποτα. Δεν ακούγεται ο παραμικρός ήχος.



Παίρνω θάρρος και προχωρώ. Η περιέργεια και η αγωνία μου στο κατακόρυφο. Μπαίνω δειλά στο μαύρο σπήλαιο. Το σκοτάδι που επικρατεί μέσα είναι πηχτό, σχεδόν το ψηλαφώ και με δυσκολία κοιτάω μπροστά μου. Προσπαθώ μέσα στο αμυδρό φώς μιας μικρής ηλιαχτίδας να δω τι μυστικό κρύβει επιτέλους αυτό το αλλόκοτο σπήλαιο. Προσπαθώ, προσπαθώ θεέ μου, σαν κάτι τώρα να βλέπω. Κάτι λευκό, σε σχήμα μάλλον στρογγυλό. Ναι, τώρα φαίνεται ολοκάθαρα! Δεν είναι πέτρα. Είναι κοίλο και λεπτό. Προχωρώ αργά και άποφασιστικά. Σκύβω. Το παίρνω στα χέρια μου και το φέρνω στο φώς. Το εξετάζω σαν σε μικροσκόπιο. Όλα δείχνουν ότι πρόκειται για ένα... ανθρώπινο κρανίο, ή μάλλον για το απομεινάρι του. Το απιθώνω δίπλα στην είσοδο του σπηλαίου και με ένα περίεργο και ανεξήγητο θάρρος συνεχίζω ακάθεκτος την έρευνα. Αυτό το ανθρώπινο λείψανο δεν ξέρω πως βρήκε τον τρόπο να πει πολλά στην ψυχή μου. Μέσα σε λίγα λεπτά βγαίνω κρατώντας στό δεξί μου χέρι ένα μεγάλο ανθρώπινο οστούν, πιθανότατα την κνήμη ενός ποδιού. Καμμιά μακάβρια φρίκη, κανένας αποτροπιασμός δε συνέχει την ψυχή μου. Τί περίεργα που είναι όλα αυτά!



Η περαιτέρω έρευνα δεν έχει νόημα. Είναι ολοφάνερο ότι κάποιος άνθρωπος πριν πολλά - πολλά χρόνια ετάφη μέσα σε αυτό το σπήλαιο. Ένα ρίγος διαπερνά τώρα το κορμί μου και μία σκέψη σαν αστραπή φωτίζει το νου μου. Βγαίνω τρέχοντας από το σπήλαιο και με δυο - τρείς δρασκελιές βρίσκομαι μπροστά σε αυτό που χάσκει, λίγο πιο πάνω. Χωρίς να πάρω ανάσα μπαίνω μέσα αρχίζω να ψάχνω βυθίζοντας τα νύχια μου μες στο χώμα και τις πέτρες.rnΗ σκέψη που έχει καρφωθεί μες στο μυαλό μου έχει διώξει το πηχτό σκοτάδι του πέτρινου άντρου και ένα ιλαρό φώς προσδοκίας και βεβαιότητας έχει περιλούσει κάθε γωνιά του πέτρινου άντρου και ένα ιλαρό φως προσδοκίας και βεβαιότητας έχει περιλούσει κάθε γωνιά του ιερού σπηλαίου. Μέσα σε λίγα λεπτά βγαίνω κρατώντας και πάλι ένα ανθρώπινο κρανίο και μερικά οστά. Έξαλλος από μια πρωτόγνωρη χαρά και μεθυσμένος από τη νηφάλιο μέθη της βεβαιότητας που αρχίζει να γίνεται ακλόνητη πίστη, επισκέπτομαι το τρίτο κατά σειράν σπήλαιο. Ακολουθεί η ίδια συνοπτική διαδικασία και τα πολύτιμα ευρήματα, αμύθητος στ’ αλήθεια θησαυρός, βρίσκονται στα χέρια μου, σε καταφύγιο άσυλο και ασφαλές: ένα πάλλευκο κρανίο ανθρώπου και μερικά οστά, συντετριμμένα και σχεδόν αφανισμένα από τη φθορά του πανδαμάτορος χρόνου. Ένας κόμπος ανεβαίνει στο λαιμό μου. Κρατάω στα χέρια μου τα οστράκινα σκεύη κάποιων πολύ παλαιών μοναχών και ασκητών του Παλαιομονάστηρου, οι οποίοι έζησαν μέσα σε αυτές τις οπές της γης «υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, ων ουκ ην άξιος ο κόσμος».

rnΧρήστος Δ. ΤσατσαρώνηςrnΕξάρχεια, ΑθήναrnΜολάοι, Λακωνία