Η Ελληνική ιστορία της σπηλαιοκατάδυσης

Ένα θέμα που πραγματικά λείπει από το Forum μας είναι η αναφορά στην ιστορία της Eλληνικής σπηλαιοκατάδυσης.
Στο χρονικό διάστημα που είμαι στον χώρο της σπηλαιολογίας έχω ακούσει γεγονότα που τολμώ να πω πως μερικές φορές ήταν ηρωικά, από ανθρώπους που με πενιχρά για την εποχή μέσα, δόξασαν την Ελληνική σπηλαιολογία.

Πρωτοπόροι για τα Ελληνικά δεδομένα, εκπαιδευμένοι ή όχι από ξένους συναδέλφους τους, επιδόθηκαν στην επικίνδυνη αυτή μορφή εξερεύνησης.
Μέσα από εδώ ας προσπαθήσουμε να καταγράψουμε τη δράση των ανθρώπων αυτών που είναι γνωστή σε λίγους από εμάς αλλά και τις ιδιαίτερες συνθήκες που έκαναν τις εξερευνήσεις τους και δυστυχώς στις περισσότερες από αυτές περιπτώσεις η ιστορική γνώση βρίσκεται μόνο στη μνήμη μας και που περνώντας τα χρόνια χάνεται και όλο και λιγότεροι άνθρωποι μαθαίνουν για αυτούς και τα “κατορθώματά” τους.

Και τα ονομάζω κατορθώματα διότι σπήλαια που εξερευνούμε και δίνουμε συνέχεια εμείς σήμερα με την ευκολία του σύγχρονου εξοπλισμού, αυτοί τα έφτασαν μέχρι κάποιο σημείο υπό πολύ αντίξοες συνθήκες που αγγίζει όπως θα το χαρακτηρίζαμε εμείς σήμερα επικίνδυνο αλλά και ηρωικό.

Εδώ θα πρέπει σιγά-σιγά να μαζέψουμε το ιστορικό αυτό υλικό και ίσως κάποια στιγμή η Επιτροπή Εκδόσεων και Εντύπων μαζέψει αυτό το υλικό και εκδώσει ένα πραγματικά αξιόλογο έντυπο.

Γιώργος Τριανταφύλλου
Μέλος ΣΠΕΛΕΟ

Ωραίο θέμα Γιώργο.
Αντιγράφω από ένα ανάλογο θέμα που ξεκίνησε σε καταδυτικό φόρουμ.

Η πρώτη γνωστή απόπειρα σπηλαιοκατάδυση από Έλληνες(61η Κοινότητα Ανιχνευτών) έγινε τον Μάιο(4-6) του 1959 στο σπήλαιο(υπόγειος ποταμός) Αγίας Τριάδας Καρύστου. Η απόπειρα…. έγινε στο πρώτο σιφόνι του σπηλαίου και σε απόσταση από την είσοδο 420μ, χωρίς αναπνευστικές συσκευές, μόνο με μάσκα και φακό. Παραθέτω απόσπασμα από την έκθεση της αποστολής.

"Δοκιμάσαμε εδώ πολλές φορές με μακροβούτια και με μάσκα σκέτη και στεγανό φανάρι να διαπιστώσωμεν πόσον προχωρεί το νερό κάτω από τα τοιχώματα και αν πρόκειται για σίφωνα. Δεν απεκτήσαμε όμως αυτήν την βεβαιότητα. Υποθέτουμε απλώς ότι πρόκειται περί σίφωνος γιατί βρήκαμε πλατανόφυλλον επί της επιφανείας της μικρής λίμνης και διότι διεπιστώσαμεν ότι το νερό προχωρεί 1,50 κάτω από τον βράχο. Πάντως στο σημείο αυτό ενδείκνυται η χρήσιμοποίησις συσκευής δύτου δια να συναχθούν ασφαλή συμπεράσματα."

Στις αποστολές πήραν μέρος οι Ανιχνευτές Γ Δημητριάδης, Δ Παλληκαρόπουλος, Η Παυλάκης, Γ Ανδρεάδης, Ν Διαμαντούρος, Δ Παπαδημητρίου, Α Μουράδογλου, Π Κοκκινιάς, Κ Ξανθόπουλος, Σ Νικόπουλος αρχηγός της αποστολής ο Ι Ζερβουδάκης

Αυτή η προσπάθεια νομίζω ότι έχει μια θέση στην Ελληνική ιστορία της σπηλαιοκατάδυσης.

Από άλλο post του Θωμά:

Ελένη Αποστολοπούλου-Χούκ (Βιβλίο: Ανιχνεύσεις στις φλέβες της γης)

Η Ελένη Αποστολοπούλου-Χούκ γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Είχε ποικίλα επιστημονικά ενδιαφέροντα, μεταξύ των οποίων την κοινωνιολογία και την Ελληνική φιλολογία. Παντρέυτηκε τον Κορνήλιο Χουκ, Ολλανδό νομικό, και ίδρυσε το << Πολιτιστικό ίδρυμα Ολλανδίας- Ελλάς>>. Επίσης, διδάσκει στο λαϊκό Πανεπιστήμιο της Ολλανδίας Ελληνική Γλώσσα και Πολιτισμό. Έχει ασχοληθεί με την υποβρύχια φωτογράφηση και κινηματογράφηση και τα τελευταία τριάντα χρόνια είναι δεινή σπηλαιοκαταδύτρια, από τις ελάχιστες που υπάρχουν σε όλον τον κόσμο. Έχει εξερευνήσει άπειρες σπηλιές και έχει δημοσιεύσει σχετικά άρθρα. Σε συνεργασία με την Κίρα Σίνου έχει εκδώσει το βιβλίο Με το χέρι στον βυθό(τιμήθηκε με τέσσερα βραβεία, εκ των οποίων το ένα πανευρωπαϊκό). Αλλα βιβλία της συγγραφέως, που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Φυτράκη είναι, Ο Γαλάζιος Χρυσός και Το Τραγούδι των Κυμάτων.

"Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Αθήνα. Τελείωσα το δημοτικό στο Αρσάκειο και γυμνάσιο πήγα στο Αμερικάνικο Κολέγιο. Έπειτα, έκανα τις σπουδές μου ως εθελόντρια νοσοκόμα του Ερυθρού Σταυρού και στην συνέχεια παρακολούθησα μαθήματα κοινωνιολογίας. Στο μεταξύ παντρεύτηκα με τον Κορνήλιο Χούκ Ολλανδό νομικό και έφυγα για την Ολλανδία, όπου σπούδασα Ελληνική Φιλολογία και Βυζαντινολογία.όταν τελείωσα τις σπουδές μου, διορίστηκα στο Λαϊκό Πανεπιστήμιο της Ολλανδίας , όπου διδάσκω μέχρι σήμερα Ελληνική Ιστορία, Ελληνική Γλώσσα και όποιο άλλο αντικείμενο συνδέεται με τον Ελληνικό Πολιτισμό."

Ορκωτή μεταφράστρια της Ελληνικής Αγγλικής και Ολλανδικής Γλώσσας
Συγγραφή Ολλανδο-ελληνο-ολλανδικό λεξικό
Συγγραφή ελληνο-αλβανο-ελληνικό λεξικό.

Σπουδές
Μεσαιωνικής ναυτικής ιστορίας
Ναυσιπλοΐα και ναυπηγική της Βορειοδυτικής Ευρώπης.
Φυσιοθεραπεία.
Παραψυχολογία και πρακτική ψυχολογίας.

Εδώ και τριάντα χρόνια έχει ιδρύσει στην Ολλανδία το <<Πολιτιστικό ίδρυμα Ολλανδία-Ελλάς>> στο οποίο είναι πρόεδρος, με σκοπό την διάδοση του πολιτισμού.

"Σχολείο μου ήταν η Ελληνική Ομοσπονδία Υποβρύχιας Δραστηριότητας, στον Αγιο Κοσμά, και δάσκαλός μου ο Αείμνηστος Μανώλης Παπαγρηγοράκης. Αυτός με μύηση, βήμα προς βήμα, σε όλα τα μυστικά του, για να γίνω τελικά <<ένα>> με το βυθό της Θάλασσας.nΠαράλληλα με τις καταδύσεις, ξεκίνησα να βγάζω υποβρύχιες φωτογραφίες και να γυρίζω κινηματογραφικές ταινίες, αποθανατίζοντας έτσι τους θαλάσσιους θησαυρούς. Βούτηξα στη θάλασσα της Καραιβικής, στον Νότιο και τον Βόρειο Πόλο, στη Βαλτική, τη Λευκή και την Ερυθρά θάλασσα και σε πολλές άλλες, σε όλο τον κόσμο. Η ίδια αγάπη με οδήγησε επίσης να ασχοληθώ με τα ναυάγια."

"Συμμετείχα σε μελέτες σχετικά με τις φάλαινες και τις φώκιες και έλαβα μέρος σε πολλές αποστολές, στον Καναδα, στην Αμερική, στα Κανάρια νησιά, στον Νότιο και Βόρειο Πόλο. Μου απονεμήθηκε κάποια στιγμή το <<Επιστημονικό Δίπλωμα>> της CMAS(Confederation Mondiale des Actvites Subaquatiques, επί το ελληνικότερον, Παγκόσμια Συνομοσπονδία Υποβρυχίων Δραστηριοτήτων), που λίγοι κατέχουν στον κόσμο.nΕπί σειρά ετών κατέγραφα τις περιπέτειες μου στο περιοδικό Υποβρύχιος Κόσμος, ενώ συνεχίζω να αρθρογραφώ στην έκδοση του ΓΕΝ, Ναυτική Ελλάδα.nΈχω επισκεφτεί και εξερευνήσει άπειρες σπηλιές όλα αυτά τα χρόνια. Όμως ήθελα να συνδυάσω τις σπηλιές με την κατάδυση. Έτσι, μετά από πολύ κόπο, κατόρθωσα να γίνω σπηλαιοδύτρια."

Εξερεύνηση στους Ασπράγγελους υπό την οπτική του Νίκου Παντασούλα , ιδρυτικό μέλος ΣΠΕΛΕΟ.

Όπως ο ίδιος περιγράφει από την συνέντευξη στο e-magazine Speleonews

"Κορυφαία στιγμή αγωνίας ήταν στην αποστολή στους Ασπράγγελους. Εκεί ήταν μία ειδική περίπτωση. Πρώτον: δεν ήταν σπηλιά, ήταν σπηλαιο-οχετός που το ύψος του ήταν 60-70 εκατοστά. Είχε περίπου 300 μέτρα μήκος που σε δύο μόνο σημεία μπορούσες να σηκωθείς, στα 100 και στα 170 μέτρα από την είσοδο περίπου. nnΕκεί πέρα η κορύφωση της δικής μου αγωνίας ήταν όταν με τον Κώστα τον Ζούπη βρεθήκαμε σε αυτή τη σπηλιά και φτάσαμε στο σημείο που έπρεπε να γίνει η κατάδυση για να δούμε το κομμάτι πέρα από τη λίμνη… nnΑς πάρουμε όμως την ιστορία από την αρχή. Εκεί δεν πήγαμε τυχαία. Στους Ασπράγγελους Ιωαννίνων, ενώ το χειμώνα το χωριό είχε τόνους νερό (πνιγόταν μέχρι και η πλατεία τους), το καλοκαίρι οι κάτοικοι δεν είχαν ούτε για να πιούνε. Από κει που έβγαινε το νερό θεώρησαν σωστό να κάνουν γεωτρήσεις.nΈκαναν 2-3 επανειλημμένες γεωτρήσεις οι οποίες δεν απόδωσαν. Αυτό κόστισε τότε (πρέπει να ήταν γύρω στο ’82 με ‘85) 4-5 εκατομμύρια δραχμές η κάθε μία. Τότε κάλεσαν εμάς να μπούμε στον σπηλαιο-οχετό να δούμε από πού αντλείται όλο αυτό το νερό. nnΚάναμε τη χαρτογράφηση και ανακαλύψαμε ότι στα 300 μέτρα από την είσοδο ο σπηλαιο-οχετός καταλήγει σε μια υπόγεια δεξαμενή… Επανέρχομαι λοιπόν στην κορύφωση της αγωνίας μας… Φτάνοντας σε αυτή την αργιλώδη λίμνη, έπρεπε ο συνάδελφός μου να κάνει σπηλαιοκατάδυση. Εκεί ήταν ένα σημείο με ύψος 60-70 πόντους και ένα αντίστοιχο άνοιγμα νερού όπου έπρεπε να χωθεί με την εξάρτησή του για να δει τι θα συναντήσει στην άλλη πλευρά. nΈπρεπε να βεβαιωθούμε αν αυτό που συναντήσαμε ήταν μία λιμνούλα 10 μέτρων ή κάτι μεγαλύτερο. Είχαμε την εντύπωση ότι κάτι άλλο έπρεπε να συναντήσουμε. nnΕπειδή ήταν λασπώδες το νερό, σε κάθε πεδιλιά σηκωνόταν ο άργιλος και θόλωνε το νερό. nΕγώ πρότεινα στον Κώστα να μη βουτήξει γιατί ήμασταν κουρασμένοι μετά από 8-10 ώρες διαδρομή. Ο Κώστας μου απάντησε ότι «Αφού ήρθαμε μέχρι εδώ θα μπω».nnΗ μόνη υποτυπώδης προστασία που βάλαμε ήταν ένα σκοινί, το οποίο το δέσαμε στον Κώστα και εγώ θα έπρεπε να τον ελέγχω από την έξω πλευρά. nΈτσι έγινε και βούτηξε στο νερό. Προχώρησε γύρω στα 10 μέτρα και εγώ από έξω κράταγα το σκοινί. Ό ίδιος δεν το είδε, αλλά εγώ από έξω έβλεπα ότι με τις πεδιλιές του θόλωνε το νερό. Τότε ένοιωσα μεγάλη ανησυχία για τη ζωή του συναδέλφου μου. Οι πεδιλιές που έκανε θόλωναν πάρα πολύ το νερό με αποτέλεσμα να μην έχει ορατότητα κατά την επιστροφή. nnΌσο αυτός ήταν μέσα δύο πράγματα είχα στο μυαλό μου. 1ον εάν ήταν εξίσου στενό το πέρασμα, δεν θα μπορούσε να πάρει στροφή για να γυρίσει και 2ον δεν θα είχε ορατότητα και θα έχανε τον προσανατολισμό του. Σε κάποια φάση είδα το σκοινί χαλαρό, τότε αναρωτήθηκα με αγωνία, για ποιο λόγο σταμάτησε; Σταμάτησε γιατί βρήκε αδιέξοδο, γιατί δεν βλέπει; Γιατί ήθελε να κάνει μία μανούβρα; Θεώρησα σωστό να τραβήξω το σκοινί, αλλά αυτός το ξανατέντωνε, άρα συνέχιζε. Όταν το ξανατέντωσα τότε συνειδητοποίησα ότι μάλλον έχει την ίδια άποψη με μένα και ότι θέλει να επιστρέψει.n nΤότε γνωρίζοντας ότι θα είναι όλα θολά, άρχισα και του τράβαγα το σκοινί, και τον οδηγούσα εγώ προς την έξοδο μέχρι που εμφανίστηκε. Βγαίνοντας το είπε και ο ίδιος ότι τον διευκόλυνε πάρα πολύ το σκοινί και του έδειχνε που είναι η επιστροφή. nnΑλλά ώσπου να επιστρέψει, αυτά τα 5-10 λεπτά που έκανε μου φάνηκαν 2 ώρες, μέχρι να τον δω ότι είναι ζωντανός και όλα πάνε καλά. Από αυτό το σκοινί που είχα στα χέρια μου εξαρτιόταν η ζωή του. Ήταν σαν να ήμουν εγώ μέσα. Είχα αγχωθεί πάρα πολύ και ήθελα να του δώσω ακόμα και την παραμικρή βοήθεια που μπορούσα. nΜετά μου είπε ότι χάρηκε πάρα πολύ που το κατάλαβα ότι επιστρέφει και τον καθοδηγούσα να βγει . . ."

Με την ευκαιρία του εορτασμού των 5 ετών από την διάσωση του Σάρχου προσθέτω στην λίστα ένα όνομα που σε κάποιους θα μείνει αξέχαστο: Γιάννης Σπίνος.

Ο Γιάννης Σπίνος είναι ένα παλαιό μέλος του ΣΠΕΛΕΟ που παρ’ όλο το νεαρό ακόμα της ηλικίας του κατάφερε να μπει στις καρδιές όλων, όχι για την δράση που είχε σαν ενεργό μέλος του συλλόγου του, αλλά για την αυτοθυσία που επέδειξε στην επιχείρηση διάσωσης του σπηλαίου Χώνος Σάρχου. Εκεί τον γνώρισαν όλοι όσοι δεν τον ήξεραν και μέσα από εδώ δίνεται η ευκαιρία να τον γνωρίσουν και οι υπόλοιποι.

Μέλος του ΣΠΕΛΕΟ από το Μάρτιο του1989. Δραστηριοποιήθηκε μέχρι το 1996 έχοντας λάβει πρωταγωνιστικό ρόλο σε πολλές και σημαντικές αποστολές (Λίμνη Βουλιαγμένης, Πηγάδι, Πολύδροσο Παρανσού, Κολέθρες Μετοχίου και Αγ Βλάση, Αγ. Μαρίνα Άρνας, αλλά και σε πληθώρα αποστολών σε χερσαία σπήλαια), όπου τελικά αποσύρθηκε λόγω προσωπικών υποχρεώσεων.

Επανήρθε στην ενεργό δράση το Νοέμβριο του 2002 για να βοηθήσει στην διάσωση των 3 συνανθρώπων μας χωρίς να γνωρίζει ότι έμελε να γίνει η ποιο σημαντική του αποστολή.

Αναφέρω την ποιο σημαντική στιγμή της σπηλαιολογικής του «καριέρας»
Πηγή: Ελευθεροτυπία

Όταν ο εθελοντής σπηλαιοδύτης Γιάννης Σπίνος από την Αθήνα πέρασε το στενό σιφόνι και έφτασε στην αίθουσα του σπηλαίου, τους βρήκε να κάθονται περίπου 50 μέτρα μακρύτερα, στην «πλαγιά» του μικρού λόφου που έχει σχηματιστεί εκεί από άμμο και πέτρες. «Δεν περιμέναμε να μας βρείτε τόσο γρήγορα», του είπαν.nΈχω εγκαταλείψει τις εξερευνήσεις εδώ και έξι χρόνια, όμως όταν άκουσα τι συνέβαινε εδώ, πήρα τον εξοπλισμό μου και ήρθα. Το πέρασμα του σιφονιού ήταν δύσκολο γιατί δεν είχα καθόλου ορατότητα και δεν είχα δυνατότητα κινήσεων λόγω της στενότητας, αλλά δεν κινδύνεψα

Πηγή: ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο<br><br>«Η στάθμη του νερού είχε αρχίσει να κατεβαίνει. Τότε δοκίμασε να καταδυθεί ο Γιάννης Σπίνος με έναν ιδιαίτερο δικό του τρόπο σπηλαιοκατάδυσης. Με την μοναδική μπουκάλα στο χέρι προσπάθησε να καταδυθεί αλλά το σιφόνι ήταν αρκετά στενό και δεν μπόρεσε να περάσει.nnΟργανώθηκαν ξανά ομάδες με βασικό έργο το σκάψιμο για την διεύρυνση του σιφονιού. Επειδή όμως ο καιρός ήταν βροχερός μέχρι και την Δευτέρα το βράδυ, το σιφόνι πλημμύρισε για μία ακόμα μια φορά με αποτέλεσμα η προσπάθεια άντλησης να ξεκινήσει εκ νέου.nnΚαθ’ όλη την προσπάθεια υπήρχε έντονη κινητικότητα από διασώστες, τόσο σπηλαιολόγους όσο και πυροσβέστες (ΕΜΑΚ και απλούς). Ο ΣΠΕΛΕΟ συμμετείχε με δύναμη δεκαεπτά (17) σπηλαιολόγων σε σύνολο ογδόντα (80) που έφτασαν εκεί απ’ όλη την Ελλάδα. nnΟι τεχνητές δεξαμενές με την πάροδο των ωρών γέμιζαν, με αποτέλεσμα να δυσκολεύεται η διέλευση των διασωστών. Δημιουργήθηκαν τότε ομάδες για την αρμάτωση με τραβέρσες των σημείων που ήταν δύσκολη η διέλευση (δεξαμενές αλλά και σε μερικά σημεία όπου με την συχνή διέλευση, τα νερά και τη λάσπη έκαναν αρκετά γλιστερές επιφάνειες με κίνδυνο ατυχήματος). Έπρεπε δηλαδή σε περίπτωση που οι εγκλωβισμένοι ήταν τραυματισμένοι να είναι δυνατή η μεταφορά τους με φορείο. Επίσης στο στενό πέρασμα (Σ.6) έγινε μια μικρή διάνοιξη με χρήση καψυλλίου. nnΤρίτη απόγευμα. Τα νερά στο σιφόνι είχαν ήδη κατέβει και ο Γιάννης Σπίνος έκανε ακόμα μία προσπάθεια να καταδυθεί. Μετά από επίπονη προσπάθεια, κατάφερε να περάσει φτάνοντας στην άλλη αίθουσα. Η αγωνία από την μεριά μας ήταν στο κατακόρυφο, όσο περνούσε η ώρα και ο Γιάννης δεν επέστρεφε. Ύστερα από 20 λεπτά επέστρεψε φέρνοντας μαζί του και το χαρμόσυνο νέο. Ήταν και οι τρεις καλά στην υγεία τους και ψύχραιμοι. Απλά ήταν λίγο καταπονημένοι από την πολυήμερη παραμονή τους»</a>