Σπήλαια – κρησφύγετα ανταρτών στην Κρήτη, στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο
Πηγή: το βιβλίο «Ρούμελη, Ταξίδια στη Βόρεια Ελλάδα», κεφάλαιο «Μια παρέκβαση στην Κρήτη» του Πάτρικ Λη Φέρμορ (Patrick Leigh Fermor: Roymeli, Travels in Northe
Greece, 1966). Σε μετάφραση Λίνας Κάσδαγλη. Αθήνα 1991. Εκδόσεις «Ωκεανίδα» - Λουίζα Τσαούση & Σία Ο.Ε., Ζωοδόχου Πηγής 27, 10681 Αθήνα, τηλ. 3637341 – 3606137, ISBN: 960-7213-26-2.
Σημείωση: Ο Patrick Leigh Fermor συμμετείχε στην Αντίσταση στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του πολέμου και ήταν από τους πρωτεργάτες της ιστορικής σύλληψης του Γερμανού Διοικητή της Κρήτης, στρατηγού Kreipe.
«……
Αλλά τα ψηλά βουνά, για τρία χρόνια σχεδόν, ήταν το αληθινό μας σπιτικό. Εκεί πάνω, ύστερ’ από ώρες σκαρφάλωμα, ψηλότερα κι από το πιο ψηλοκρεμαστό χωριό, ρίζωσε μέσα μου η αφοσίωση για τα ελληνικά βουνά και για τους ανθρώπους που τα κατοικούνε. Ζούσαμε σε γιδομάντρια και στις παρατημένες κωνικές καλύβες των τυροκόμων – τα μιτάτα – και προπάντων στις μυριάδες τις σπηλιές που για καλή τύχη έχουν κάνει διάτρητη την πέτρινη ραχοκοκαλιά του νησιού. Μερικές ήταν τόσο ρηχές που δεν έφταναν να σε φυλάξουν από το χιόνι, άλλες θα μπορούσαν να χωρέσουν κανένα Κύκλωπα με όλα του τα κοπάδια. Εδώ, στα ψηλώματα όπου ζούνε μόνον οι αετοί και τ΄ αγρίμια, στήναμε το γιατάκι μας μαζί με τη μικρή μας συνοδεία. Σε καμμιά εκατοστή τέτοια καταφύγια – γιατί οι έρευνες του εχθρού μας κρατούσαν σε αδιάκοπη κίνηση – φτάσαμε να γνωρίσουμε μια πιο παλαιά Κρήτη και μια πιο παλαιά Ελλάδα απ’ όσο μπορεί κανείς να φανταστεί εκεί στους κάμπους. Κάτω από τους σταλακτίτες που έσταζαν στη λάμψη της φωτιάς στρωνόμαστε, καθισμένοι σταυροπόδι, με τα μάτια κόκκινα από τον καπνό, πάνω σε στρώμα από κλαδιά, και κουταλίζαμε το δείπνο μας από μια κοινή τσίγκινη γαβάθα: φασόλια, φακές, σαλιγκάρια μαγειρεμένα και χόρτα, κι εκείνο το διπλοψημένο παξιμάδι των βοσκών που πρέπει να το βρέξεις στο νερό ή το κατσικίσιο γάλα προτού το φας. Το κατσικίσιο τυρί ψηνόταν και τσιτσίριζε στη μύτη των μακριών μαχαιριών μας και το λάδι έβρεχε τα μουστάκια μας (*). Αυτές τις συντυχιές τις ζωντάνευαν συχνά τα μπουκάλια το ρακί, καμιά φορά αποσταγμένο από μούρα, που το είχαν στείλει από κάτω, από το χωριό που μας φύλαγε. Και τις τυχερές νύχτες, φλασκιά δυνατό κεχριμπαρένιο κρασί έλυναν ολωνών τις γλώσσες. Η κάθε φιγούρα είχε ριγμένη στους ώμους μια τριχωτή άσπρη κάπα, κρουστή σα φλούδα από δέντρο, με τα μανίκια να κρέμονται χαλαρά όπως οι φτερούγες των πιγκουίνων. Οι κουκούλες, που τις ανέβαζαν για τον αέρα, έδιναν στα πρόσωπα με τα γένια και τα μουστάκια την όψη Δυτικών καλόγερων που είχαν βγει στο κλαρί. Κάποιος έσπαζε καρύδια με τη λαβή του όπλου του και πρόσφερε τις καθαρισμένες ψίχες στη ροζιασμένη παλάμη του. Άλλος έκοβε καπνό πάνω στο κοντάκι του ντουφεκιού του: ώρες ολόκληρες ξεχνούσαμε τον πόλεμο με κουβέντες και τραγούδια και ιστορίες. Τα γέλια αντιλαλούσαν μέσα σ’ εκείνους τους λαβύρινθους του Μινώταυρου.
* Πριν αρχίσουμε, έκαναν όλοι το σταυρό τους ενώνοντας τον αντίχειρα με τα δυο πρώτα δάχτυλα προς τιμήν της Αγίας Τριάδας. Το σταύρωμα στους ορθόδοξους γίνεται από τον δεξί ώμο στον αριστερό. Και όταν απότρωγαν, προτού φυλάξουν ό,τι κομμάτια ψωμί είχαν απομείνει, τα φιλούσαν αναθυμούμενοι το Μυστικό Δείπνο.
…………..»
Χρήστος Δ. Τσατσαρώνης
Εξάρχεια, Αθήνα