Εις Έλλην

rnΠηγές: τα βιβλία «Φημισμένοι άντρες και λησμονημένοι» του Φώτη Κόντογλου (1895 – 1965) σε έκδοση του 1994 (πρώτη έκδοση 1987) του εκδοτικού οίκου «Αστήρ», Αλ. & Ε. Παπαδημητρίου, Λυκούργου 10, Αθήνα, ISBN 960-203-314-2 και «Εις Έλλην – Ταξίδι στον ωκεανό του κόσμου» του Κάρολου Επ. Μωραϊτίδη, από τις εκδόσεις «Νέα Θέσις», Ιπποκράτους 65, 10680 Αθήνα, τηλ. 210 3634932, Αθήνα 2002, ISBN: 960-7076-07-9» καθώς και σελίδες στο Δίκτυο.

Σημείωση: Ο Παναγιώτης Ποταγός (1838-1903), γιατρός από τη Βυτίνα Αρκαδίας, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους – παγκοσμίως – εξερευνητές του 19ου αιώνα, ωστόσο στην Ελλάδα έως και σήμερα παραμένει σχεδόν τελείως άγνωστος. Μεταξύ του 1868 και του 1883 ταξίδεψε στην κεντρική Ασία (Συρία, Ιράκ, Περσία, Αφγανιστάν, Ινδικό Καύκασο, Παμίρ, έρημο Γκόμπι, Βόρεια Κίνα, Μογγολία) πραγματοποιώντας σημαντικές ανακαλύψεις και ανασκευάζοντας πλήθος ανυπόστατες αναφορές του Μάρκο Πόλο που έως τότε επικρατούσαν ενώ στη συνέχεια ταξίδεψε στην Κεντρική Αφρική έως και το Βόρειο Κογκό πέρα από τις περιοχές όπου είχε φθάσει ο Γερμανός Σβάινφουρτ. Χωρίς καμμία απολύτως βοήθεια από τη χώρα του ή από αλλού, ο Ποταγός συναγωνίστηκε τους διάσημους εξερευνητές των εθνικών Γεωγραφικών Εταιριών της Ευρώπης ορμώμενος από πεποιθήσεις (σταχυολογημένες από γραπτά του) όπως: «… απέληξα εις περιηγήσεις επί τη ελπίδι ότι αν εξ αυτών σώος διηρχόμην ηδυνάμην ηθικώς εν τη πατρίδι να χρησιμεύσω, και αν εχανόμην, εις έντιμον στάδιον ήθελον αποθάνει» και «… διακινδύνευσα τη ζωή μου για την τιμή της χώρας μου, που δεν πρέπει να αντιπροσωπεύεται μόνο από το έδαφος μας και τα ένδοξα ερείπια μας, αλλά από εμάς τους ίδιους στην προσπάθεια μας να γίνουμε αντάξιοι των προγόνων μας». Ολοκληρώνοντας τις εξερευνήσεις του (κατά τη διάρκεια των οποίων προσέφερε όπου βρισκόταν και πολύτιμες υπηρεσίες με την ιατρική του ιδιότητα) ο Ποταγός επέστρεψε στην Ελλάδα όπου και δημοσίευσε τον πρώτο τόμο των «Περιηγήσεων» του, ο οποίος έτυχε και μιας έκδοσης στα Γαλλικά. Εν συνεχεία όσο κι αν προσπάθησε να πείσει το Ελληνικό κράτος για έκδοση του δεύτερου τόμου, δεν τα κατάφερε. Πέθανε στην Κέρκυρα, φτωχός και άσημος. Ο Φώτης Κόντογλου αναφέρει ότι οι συγγενείς του από τη Βυτίνα έσπευσαν στην Κέρκυρα να τον κληρονομήσουν. Εκεί μη βρίσκοντας κρυμμένα πλούτη και πετράδια από τους τόπους που είχε ταξιδέψει, κατέσχισαν από τη μανία τους ότι χαρτιά βρήκανε και έτσι χάθηκε για πάντα το υπόλοιπο καταγεγραμμένο έργο του Παναγιώτη Ποταγού. rnΌταν ολοκλήρωσε το ταξίδι του στην Αφρική, ο βασιλιάς του Βελγίου Λεοπόλδος Β’ και πρόεδρος, την εποχή εκείνη, όλων των Γεωγραφικών Εταιριών του Κόσμου, σε ένδειξη παγκόσμιας αναγνώρισης της δράσης του, κάλεσε τον Ποταγό και του ζήτησε να υπογράψει στη «Χρυσή Βίβλο των Εξερευνητών». Τότε, έχοντας την ευκαιρία ο Ποταγός να παραδώσει δια παντός το όνομα του στην αθανασία, παραθέτοντας το ανάμεσα στα ονόματα των ιερών τεράτων που υπήρχαν εκεί, αντ’ αυτού έσκυψε ταπεινά πάνω από το χαρτί και έγραψε δύο λέξεις: «Εις Έλλην».

rn

Ακολουθεί απόσπασμα των περιηγήσεων του Παναγιώτη Ποταγού, σε απόδοση του Φώτη Κόντογλου.

rn«………………….rnΑπό κει φτάξανε σ' ένα μέρος Γάζακα, όπου υπάρχει το μνημόρι του σουλτάν Μαχμούτ, καμωμένο απ' αλάβαστρο. Την πόρτα την κλείνει μιαν αλυσίδα κρεμασμένη χαμηλά, ξεπίτηδες για να σκύβει όποιος μπαίνει μέσα για να προσκυνά το μέρος πούνε θαμμένο το κεφάλι του Σουλτάνου, κοντά στο κατώφλι. Εκεί κοντά, απάνω σ' ένα μικρό βραχόβουνο, βρίσκεται χτισμένο ένα ζιαρέτι, δηλαδή τόπος που κάνουνε την προσευχή τους οι Μωχαμετάνοι, κι' από κάτω είνε μια σπηλιά πώχει μια τρύπα, από την οποία περνά κανένας σ' άλλη σπηλιά βαθύτερη, και κει μέσα κλείνουνται οι προσκυνητές έναν μήνα ολάκερον, έχοντας μαζί τους λίγο ψωμί και λίγο νερό, και σαν έβγουνε όξω, η όψη τους είνε αγριεμένη, σαν νάνε δαιμονισμένοι. Πιστεύουνε πώς έτσι πάνε κοντά στον Θεό, και φαίνεται πως είνε από την αρχαία θρησκεία τους, πριν να γίνουνε Μωχαμετάνοι.rn…………………..»

Χρήστος Δ. ΤσατσαρώνηςrnΕξάρχεια, Αθήνα