_______________________________
Γκουάνο
Οι κουτσουλιές του Ειρηνικού
ΠΕΡΙ ΤΟ 1840 Η ΕΥΡΩΠΗ ανακάλυψε τις ευεργετικές ιδιότητες του νίτρου στα εξασθενημένα από την εντατική γεωργία εδάφη της. Ως τότε, ο μόνος τρόπος για να ενισχυθεί το χώμα της ήταν η αγρανάπαυση αλλά τα αποτελέσματά της ήταν και περιορισμένα και αμφισβητίσιμα. Η κοπριά από την ευρωπαϊκή κτηνοτροφία ήταν πολύ λίγη ώστε να επαρκέσει για την αναζωογόνηση των αγρών, τη στιγμή μάλιστα που οι θεωρίες του Μάλθους για τον επικείμενο υπερπληθυσμό της γης είχαν κατατρομάξει τον πολιτισμένο κόσμο. Η Ευρώπη χρειαζόταν φυσικό λίπασμα, που κάπου έπρεπε να το βρει σε μεγάλες ποσότητες για να απλωθεί στους απέραντους σιτοβολώνες της, που είχαν αποκάμει.
Το βρήκαν στις ακτές και στα νησακια του Ειρηνικού ωκεανού. Ήταν το περίφημο γκουάνο του Περού. Τι ήταν το γκουάνο; Τα απέραντα σμήνη των γλάρων και των πελεκάνων του Ειρηνικού, που τρεφόντουσαν με τα μυθικά κοπάδια των ψαριών του απέραντου ωκεανού, απέθεταν για χιλιετίες τις κουτσουλιές τους στις ακτές και στα νησάκια του ωκεανού. Πελώρια βουνά από στερεοποιημένα περιττώματα πουλιών κάλυπταν τις περιοχές στις οποίες σχεδόν ποτέ δεν βρέχει. Οι εξαγωγείς έπεσαν πάνω τους σαν λυσσασμένοι. Το γκουάνο μέσα σε λίγα χρόνια έγινε το βασικό εξαγώγιμο προϊόν του Περού και της Χιλής. Για την κυριαρχία στα αποθέματά του δημιούργησε τρεις πολέμους με πενήντα χιλιάδες νεκρούς, οδήγησε στο θάνατο τριακόσιες χιλιάδες εργάτες που δούλευαν κάτω από απάνθρωπες και εξαντλητικές συνθήκες, έστησε δώδεκα νέες πόλεις και έξι χιλιάδες επιχειρήσεις. Η τοπική λογοτεχνία δόξασε τους γλάρους και τους κορμοράνους. "Είναι ανώτεροι από το αηδόνι του Σαίξπηρ και από το περιστέρι που πέταξε από την Κιβωτό του Νώε" έγραφε ο συγγραφέας Ρόμπερτ Κούσμαν Μάρφι, αλλά το μόνο που κατάφεραν με όλα αυτά τα παιδαριώδη λογοτεχνήματα, το αίμα και την εξαθλίωση των ντόπιων ήταν να εξαντλήσουν μέσα σε δέκα χρόνια όσα συσσώρευσε η φύση σε χιλιετίες.
Το γκουάνο τελείωσε, η χιλιανή και η περουβιανή οικονομία κατέρρευσαν, οι περιοχές ερήμωσαν, όμως η ευρωπαϊκή γεωργία εκείνα τα χρόνια διπλασίασε την απόδοσή της με αυτό το φθηνό φυσικό λίπασμα και βρήκε το χρόνο να ανακαλύψει τα χημικά λιπάσματα, που το αντικατέστησαν. Για να αντιληφθούμε τη διαφορά ανάμεσα στους "πολιτισμένους" Ευρωπαίους και στους ¨απολίτιστους" Ινδιάνους, αρκεί να αναφερθεί ότι οι Μάγιας ήξεραν πολύ καλά τις θαυμαστές ιδιότητες του γκουάνο. Είχαν όμως θέσει τις περιοχές υπό βασιλικό έλεγχο και απαγορευόταν με ποινή θανάτου να αφαιρεθεί μεγαλύτερη ποσότητα γκουάνο απ'αυτή που καθοριζόταν κάθε περίοδο από τον ίδιο το βασιλιά. Έτσι, τα χωράφια της αυτοκρατορίας λιπαίνονταν, αλλά και τα αποθέματα έμεναν σταθερά.
Αν η καταστροφή αυτή φέρνει στο μυαλό άλλα παραδείγματα αλόγιστης χρήσης φυσικών πόρων των φτωχών χωρών για να πλουτίσουν ακόμα περισσότερο οι πλούσιες, αυτό είναι εντελώς τυχαίο και πέραν των προθέσεων του ιστορικού.
___________________________
Σχόλιο: Ευτυχώς που υπάρχουν τα χημικά λιπάσματα αλλιώς, εκτός των μπαζωμάτων, οι σπηλιές ίσως να κινδύνευαν από λεηλασίες για την απόκτηση του πολυπόθητου γκουάνο, που μετά από αυτήν την ιστορία πιστεύω πως το βλέπουμε με άλλο μάτι
