Ταξίδι στο κέντρο της γης ΙΙΙ

Ταξίδι στο κέντρο της γης ΙΙΙ



rnΕκ’ παραδρομής δεν αναφέρθηκε η έκδοση στο πρώτο μέρος της δημοσίευσης:

Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, έβδομη εκτύπωση Ιούλιος 2003, Βαλτετσίου 14, 10680 Αθήνα, Τηλ. 219 3650000, Fax: 210 3650069, www.patakis.gr, ISBN: 960-360-886-6 και η μετάφραση είναι της Βίκης Δέμου.

«………………..rnΤο μεσημέρι, τα τοιχώματα της στοάς άρχισαν ν' αλλάζουν όψη. Το κατάλαβα από το γεγονός ότι η ένταση του ηλεκτρικού φωτός, που καθρεφτιζόταν στους τοίχους, μειώθηκε σημαντικά. Το επίχρισμα της λάβας έδινε τη θέση του στο βράχο. Η σύσταση του εδάφους της στοάς αποτελούνταν τώρα από επικλινή στρώματα, τα οποία συχνά είχαν κάθετη φορά. Βρισκόμασταν στην καρδιά μιας μεταβατικής εποχής, στην καρδιά της σιλούριας περιόδου (1).rn— Είναι ολοφάνερο! φώναξα. Αυτοί οι σχιστόλιθοι, οι ασβεστόλιθοι και οι ψαμμίτες σχηματίστηκαν από τα ιζήματα του νερού κατά τη δεύτερη γεωλογική περίοδο! Αφήσαμε πίσω μας τη μάζα του γρανίτη! Κάνουμε σαν τους ανθρώπους από το Αμβούργο, που παίρνουν το δρόμο του Αννόβερου για να πάνε στη Λύμπεκ.rnΘα 'ταν προτιμότερο να 'χα κρατήσει τις παρατηρήσεις αυτές για τον εαυτό μου. Ωστόσο, το ταμπεραμέντο του γεωλόγου αποδείχθηκε ισχυρότερο από τη φρονιμάδα μου, και τα επιφωνήματα μου έφτασαν στ' αυτιά του θείου μου του Λίντενμπροκ.rn—Τι σου συμβαίνει λοιπόν; είπε.rn— Κοιτάξτε! του είπα δείχνοντας του εκείνη την αλληλουχία ορυκτών, όπου οι ψαμμίτες συνυπήρχαν με τους ασβεστόλιθους και τα πρώτα δείγματα σχιστολιθικών πετρωμάτων.rn— Και λοιπόν;rn— Φτάσαμε σ' εκείνη την περίοδο κατά την οποία έκαναν την εμφάνιση τους τα πρώτα φυτά και τα πρώτα ζώα! rn— Α! Έτσι νομίζεις;rn— Μα κοιτάξτε λοιπόν, εξετάστε, παρατηρήστε! Ανάγκασα τον καθηγητή να πλησιάσει τη λάμπα του στα τοιχώματα της στοάς. Περίμενα να τον ακούσω ν' αναφωνεί κατάπληκτος. Αλλά δεν είπε ούτε λέξη, και συνέχισε το δρόμο του.rnΕίχε καταλάβει τι του έλεγα ή όχι; Άραγε, το φιλότιμο του θείου και του επιστήμονα τον εμπόδιζε να ομολογήσει ότι ήταν λάθος του που είχε διαλέξει την ανατολική στοά ή μήπως είχε βάλει σκοπό να εξερευνήσει αυτό το πέρασμα ως το τέρμα; Ήταν φανερό ότι είχαμε αφήσει πίσω μας το δρόμο της λάβας κι ότι αυτός ο δρόμος ήταν αδύνατο να οδηγεί στον κεντρικό θάλαμο του Σνέφελς.rnΠαρ' όλα αυτά, άρχισα ν' αναρωτιέμαι μήπως έδινα μεγαλύτερη σημασία απ' ό,τι έπρεπε σ' αυτή την αλλαγή στη σύσταση του εδάφους. Μήπως ήμουν εγώ αυτός που έκανε λάθος; Ήταν αλήθεια ότι τα πετρώματα που διασχίζαμε ανήκαν σ' ένα εδαφικό στρώμα, το οποίο βρισκόταν πάνω απ' το γρανίτη;rn«Αν έχω δίκιο» σκέφτηκα «πρέπει να βρω κάποιο απολίθωμα προϊστορικού φυτού, και μόνο τότε θα σιγουρευτώ. Ας ψάξουμε».rnΔεν είχα προλάβει να κάνω εκατό βήματα, και μπρος στα μάτια μου εμφανίστηκαν αδιάψευστα τεκμήρια. Μάλλον για κάτι τέτοιο επρόκειτο, γιατί, κατά τη σιλούρια περίοδο, οι θάλασσες περιέκλειαν περισσότερα από χίλια πεντακόσια είδη του φυτικού και του ζωικού βασιλείου. Τα πόδια μου, συνηθισμένα καθώς ήταν στο σκληρό έδαφος της λάβας, πάτησαν ξάφνου πάνω στη σκόνη από τα απομεινάρια φυτών και οστράκων. Στα τοιχώματα μπορούσε να δει κανείς ξεκάθαρα τα αποτυπώματα από τα φύκια και τα λυκοπόδια. Ο καθηγητής Λίντενμπροκ ήταν αδύνατο να κάνει λάθος• απ' ό,τι φαντάζομαι ωστόσο, εθελοτυφλούσε και συνέχιζε το δρόμο του χωρίς να βραδύνει το βήμα του. Το πείσμα του ξεπερνούσε κάθε όριο. Δεν κρατήθηκα άλλο. Μάζεψα από κάτω ένα κέλυφος που είχε διατηρηθεί σε άριστη κατάσταση και το οποίο ανήκε σ' έναν οργανισμό που έμοιαζε πολύ με το σημερινό έντομο κουβαρίδα. Κατόπιν, πρόφτασα το θείο μου και του είπα: rn— Κοιτάξτε!rn— Ε λοιπόν, αποκρίθηκε εκείνος ήρεμος, είναι το κέλυφος ενός μαλακόστρακου της τάξης των Τριλοβιτών, η οποία έχει πλέον εκλείψει. Τίποτα παραπάνω.rn— Μα απ' αυτό δε συμπεραίνετε ότι...rn— Αυτό που συμπεραίνεις κι εσύ; Μα και βέβαια! Ούτε να το συζητάς. Αφήσαμε πίσω μας το στρώμα του γρανίτη και το δρόμο της λάβας. Είναι πιθανό να έκανα λάθος• αλλά δε θα είμαι βέβαιος για το λάθος μου παρά τη στιγμή που θα φτάσω στο τέρμα αυτής της στοάς.rn— Έχετε δίκιο που ενεργείτε μ' αυτό τον τρόπο, θείε μου, και θα συμφωνούσα κι εγώ μαζί σας αν δεν είχαμε να φοβηθούμε έναν κίνδυνο που γίνεται ολοένα και πιο απειλητικός.rn— Και ποιος είναι αυτός;rn— Η έλλειψη νερού.rn— Ε λοιπόν! Θα μοιραστούμε όσο απόμεινε, Άξελ.rn rnΧρειάστηκε, πράγματι, να μοιραστούμε το νερό που είχε απομείνει. Τα αποθέματα μας δε θα διαρκούσαν παραπάνω από τρεις μέρες. Το διέγνωσα το ίδιο βράδυ, την ώρα του φαγητού. Και το δυσάρεστο ήταν ότι δεν είχαμε και πολλές ελπίδες να συναντήσουμε κάποια πηγή σ' εκείνα τα εδάφη της μεταβατικής περιόδου.rnΌλη την επόμενη μέρα περπατούσαμε κάτω από τα αναρίθμητα τόξα εκείνης της στοάς. Βαδίζαμε σχεδόν αμίλητοι. Η βουβαμάρα του Χανς είχε μεταδοθεί και σ' εμάς.rnΟ δρόμος δεν ανηφόριζε• τουλάχιστον όχι κατά τρόπο αισθητό. Πολλές φορές μάλιστα φαινόταν να παρουσιάζει κάποια κλίση. Αυτή η κλίση όμως, η οποία δεν ήταν άλλωστε και τόσο φανερή, δεν πρέπει να καθησύχαζε τον καθηγητή, γιατί η υφή των στρωμάτων δεν άλλαζε, ενώ η μεταβατική περίοδος έκανε ολοένα και πιο έντονη την παρουσία της.rnΟι σχιστόλιθοι, οι ασβεστόλιθοι και οι αρχαίοι κοκκινωποί ψαμμίτες των τοιχωμάτων έλαμπαν μεγαλόπρεποι στο φως της ηλεκτρικής μας λυχνίας. Θα 'λεγε κανείς ότι βρισκόμασταν σε μια ανοιχτή ανασκαφή στην καρδιά του Ντεβονσάιρ (2), που έχει δώσει το όνομα του στα εδάφη μ' αυτά τα χαρακτηριστικά. Υπέροχα δείγματα μαρμάρων πλαισίωναν τα τοιχώματα, άλλα στο γκρίζο χρώμα του αχάτη με λευκά νερά, που τα αυλάκωναν κατά τον πιο παράδοξο τρόπο, κι άλλα με απαλό ρόδινο χρώμα ή κίτρινο με κόκκινες κηλίδες. Πιο πέρα υπήρχαν δείγματα μαρμάρου στο σκούρο χρώμα του βύσσινου, πάνω στα οποία διέκρινε κανείς τις έντονες πινελιές του ασβεστόλιθου.rnΠάνω στα περισσότερα απ' αυτά τα μάρμαρα υπήρχαν αποτυπώματα προϊστορικών ζώων. Η δημιουργία του κόσμου είχε προχωρήσει πολύ σε σχέση με όσα είχαμε δει την προηγούμενη μέρα. Αντί για τους ατελείς Τριλοβίτες, διέκρινα τώρα απομεινάρια τελειότερων οργανισμών ανάμεσα στα άλλα, τα ψάρια της τάξης των Γανοειδών κι εκείνα τα Σαυρόπτερα, στα οποία το έμπειρο μάτι του παλαιοντολόγου θα μπορούσε να διακρίνει τις πρώτες μορφές των ερπετών. Στις θάλασσες της δεβόνιας περιόδου κατοικούσαν αναρίθμητοι οργανισμοί αυτού του είδους, και χιλιάδες απ' αυτούς είχαν αφήσει τα αποτυπώματα τους πάνω στους βράχους που σχηματίστηκαν εκείνη την εποχή. Ήταν προφανές ότι προχωρούσαμε προς τα μπρος στην κλίμακα της εξέλιξης των έμβιων όντων, την κορωνίδα των οποίων αποτελεί ο άνθρωπος. Ο καθηγητής Λίντενμπροκ δεν έδειχνε όμως να το λαμβάνει υπόψη του.rnΔύο πράγματα περίμενε να συμβούν: ή να δει ν' ανοίγεται στα πόδια του ένα κατακόρυφο βάραθρο, το οποίο θα του επέτρεπε να ξαναρχίσει την κατάβαση, ή να συναντήσει κάποιο εμπόδιο που δε θα τον άφηνε να συνεχίσει την πορεία του. Η προσδοκία του όμως δεν πραγματοποιήθηκε, κι έφτασε το βράδυ.rnΤην Παρασκευή, μετά από μια νύχτα στη διάρκεια της οποίας άρχισα να νιώθω το μαρτύριο της δίψας, η μικρή μας ομάδα άρχισε και πάλι ν' ακολουθεί την ελικοειδή πορεία αυτής της σήραγγας.rnΎστερα από δέκα ώρες περπάτημα, παρατήρησα ότι η αντανάκλαση που έριχναν οι λάμπες μας στα γύρω τοιχώματα είχε αρχίσει να μειώνεται αισθητά. Το μάρμαρο, ο σχιστόλιθος, ο ασβεστόλιθος και ο ψαμμίτης παραχωρούσαν τη θέση τους σε ένα υλικό σκούρο και δίχως λάμψη. Κάποια στιγμή που η σήραγγα έγινε πολύ στενή, ακούμπησα στον αριστερό τοίχο.rnΌταν τράβηξα το χέρι μου, ήταν κατάμαυρο. Το κοίταξα από πιο κοντά. Ολόγυρα μας υπήρχαν κοιτάσματα άνθρακα.rn— Ένα ανθρακωρυχείο! φώναξα.rn- Ένα ορυχείο χωρίς ανθρακωρύχους, αποκρίθηκε ο θείος μου.rn— Ε, ποιος ξέρει;rn— Εγώ ξέρω, απάντησε ο καθηγητής λακωνικά, και είμαι σίγουρος ότι αυτή η στοά που περνά μέσα από κοιτάσματα άνθρακα δεν ανοίχτηκε από ανθρώπινα χέρια. Λίγο μ' ενδιαφέρει άλλωστε αν αποτελεί ή όχι έργο της φύσης. Είναι ώρα φαγητού. Ας φάμε.rnΟ Χανς ετοίμασε μερικά τρόφιμα. Μόλις που άγγιξα το φαγητό μου, και ήπια τις λιγοστές σταγόνες νερού που μου αναλογούσαν. Το μόνο που απόμενε πια για να σβήσει τη δίψα τριών αντρών ήταν το μισογεμάτο παγούρι του οδηγού.rnΜετά το γεύμα τους, οι δυο μου σύντροφοι ξάπλωσαν στις κουβέρτες τους κι αναζήτησαν στον ύπνο το φάρμακο για όλες τους τις ταλαιπωρίες. Όσο για μένα, δεν μπόρεσα να κοιμηθώ και μετρούσα τις ώρες μέχρι το πρωί.rnΤο Σάββατο, στις έξι, ξεκινήσαμε πάλι. Είκοσι λεπτά αργότερα φτάσαμε σε ένα τεράστιο όρυγμα. Τότε παραδέχτηκα ότι ήταν αδύνατο να έχει σκαφτεί από χέρι ανθρώπου αυτό το ανθρακωρυχείο. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα 'πρεπε να υπάρχουν υποστυλώματα στις στοές, ενώ αυτές εδώ έμεναν στη θέση τους χάρη σε κάποια θαυμαστή ισορροπία. Αυτός ο χώρος, που έμοιαζε με σπηλιά, είχε πλάτος εκατό πόδια και ύψος εκατόν πενήντα. Το έδαφος του είχε υποστεί μια βίαιη διάνοιξη από κάποια υπόγεια κατακρήμνιση. Κάποια παντοδύναμη ώθηση είχε κάνει το υπέδαφος να χωριστεί στα δύο, δημιουργώντας αυτό το πελώριο κενό στο οποίο έμπαιναν για πρώτη φορά κάτοικοι της Γης.rnΌλη η ιστορία της λιθανθρακοφόρου περιόδου ήταν γραμμένη σ' αυτούς τους σκοτεινούς τοίχους, κι ένας γεωλόγος θα μπορούσε εύκολα να παρακολουθήσει τα αλλεπάλληλα στάδια που ακολούθησε. Τα στρώματα του άνθρακα χωρίζονταν μεταξύ τους από συμπαγείς στρώσεις ψαμμίτη ή αργίλου, και φαινόταν να έχουν συνθλίβει από τα ανώτερα στρώματα.rnΕκείνη την εποχή της εξέλιξης του κόσμου που προηγήθηκε της δευτερογενούς περιόδου, η Γη καλύφτηκε από πλούσια βλάστηση, γεγονός που είχε να κάνει τόσο με την τροπική ζέστη που επικρατούσε όσο και με την επίμονη υγρασία. Μια ατμόσφαιρα ατμών περιέβαλλε από παντού την υδρόγειο, στερώντας της ακόμα τότε τις αχτίδες του Ήλιου.rnΑπό κει προκύπτει το συμπέρασμα ότι οι υψηλές θερμοκρασίες δεν είχαν να κάνουν μ' αυτή τη νέα πηγή θερμότητας. Ίσως μάλιστα το άστρο της μέρας να μην ήταν ακόμα έτοιμο να διαδραματίσει το λαμπρό του ρόλο. Δεν είχαν διαμορφωθεί ακόμα «κλίματα», και σ' ολόκληρη την επιφάνεια της Γης διαχεόταν μια τρομακτική θερμότητα που ήταν ίδια στον ισημερινό και στους πόλους. Από πού προερχόταν; Από το εσωτερικό της υδρογείου.rnΠαρ' όλες τις θεωρίες του καθηγητή Λίντενμπροκ, στα σπλάχνα της γήινης σφαίρας σιγόκαιγε μια τρομερή φωτιά, η ενέργεια της οποίας γινόταν αισθητή ως τα ύστατα στρώματα του φλοιού της Γης. Τα φυτά, αποστερημένα από τις ζωογόνες αχτίδες του Ήλιου, δεν έβγαζαν λουλούδια ούτε ανέδιναν μυρωδιά, αλλά οι ρίζες τους αντλούσαν δύναμη ζωής από το καιόμενο έδαφος της πρώτης εποχής της δημιουργίας.rnΥπήρχαν λιγοστά δέντρα• μονάχα ποώδη φυτά, πελώρια χορτάρια, φτέρες, Λυκοπόδια, Σιγιλαρίες, Αστεροφυλλίτες, οικογένειες φυτών που είναι σήμερα σπάνιες αλλά που τότε αριθμούσαν χιλιάδες είδη.rnΣ' εκείνη την υπερπλούσια βλάστηση οφείλει τη γένεση του και ο άνθρακας. Ο φλοιός της Γης, που τότε ήταν ακόμα ελαστικός, υπάκουε στις κινήσεις της υγρής μάζας την οποία περιέκλειε. Εξ ου και οι ρωγμές και οι πολυάριθμες καθιζήσεις. Τα φυτά παρασύρονταν κάτω απ' το νερό και σχημάτιζαν μεγάλους σωρούς.rnΕκείνη τη στιγμή επενέβη η χημεία της φύσης. Στο βυθό των θαλασσών, οι φυτικές μάζες μετατράπηκαν καταρχήν σε γαιάνθρακα. Έπειτα, χάρη στην επήρεια των αερίων και των ζυμώσεων, μεταβλήθηκαν εξ ολοκλήρου σε ορυκτά.rnΈτσι σχηματίστηκαν αυτά τα πελώρια στρώματα κάρβουνου, τα οποία ωστόσο θα εξαντληθούν σε λιγότερο από τρεις αιώνες αν συνεχιστεί η αλόγιστη εκμετάλλευση τους - αν οι λαοί της βιομηχανικής εποχής δε λάβουν τα μέτρα τους.rnΑυτές οι σκέψεις μου έρχονταν στο μυαλό καθώς παρατηρούσα τα πλούσια κοιτάσματα άνθρακα που είχαν συσσωρευτεί σ' εκείνο το τμήμα του υπεδάφους της Γης. Είναι βέβαιο ότι τούτα εδώ δεν πρόκειται ποτέ να ανακαλυφτούν. Η εκμετάλλευση αυτών των ορυχείων που βρίσκονται σε τόσο μεγάλο βάθος θα απαιτούσε δυσανάλογα μεγάλες θυσίες. Και ποιο το όφελος άλλωστε, δεδομένου ότι ο άνθρακας υπάρχει σε πολλά μέρη στην επιφάνεια του πλανήτη; Έτσι, αυτοί οι σωροί, που παρέμεναν άθικτοι, θα βρίσκονταν στην ίδια ακριβώς κατάσταση και τη στιγμή που θα σήμαινε η ύστατη ώρα για τον κόσμο.rn rnΣτο μεταξύ συνεχίζαμε να περπατάμε, κι ήμουν ο μόνος από τους συντρόφους μου που ξεχνούσε την ατέλειωτη πορεία για να χαθεί στους συλλογισμούς του, που είχαν να κάνουν με τη γεωλογία. Η θερμοκρασία παρέμενε αμετάβλητη στα ίδια επίπεδα που κυμαινόταν κι όταν διασχίζαμε τη λάβα και τους σχιστόλιθους. Μόνο που στη μύτη μου έφτανε η έντονη μυρωδιά του ανθρακασβεστίου του υδρογόνου. Μεμιάς κατάλαβα ότι σ' εκείνη τη στοά υπήρχε σημαντική ποσότητα απ' αυτό το επικίνδυνο αέριο, το οποίο οι Γάλλοι ανθρακωρύχοι ονομάζουν «γκριζού» (3) και που η έκρηξη του έχει προξενήσει τόσες και τόσες φορές τρομακτικές καταστροφές.rnΕυτυχώς που φωτίζαμε το δρόμο μας με τις ιδιοφυείς συσκευές του Ρύμκορφ. Αν, για κακή μας τύχη, είχαμε επιχειρήσει από επιπολαιότητα να εξερευνήσουμε αυτή τη στοά με το δαδί στο χέρι, μια τρομερή έκρηξη θα είχε βάλει τέλος στο ταξίδι μας, εξαφανίζοντας από προσώπου γης τους ταξιδιώτες.rnΑυτή η εξόρμηση στο ανθρακωρυχείο κράτησε ως το βράδυ. Ο θείος μου συγκρατούσε μόλις και μετά βίας την ανυπομονησία του, που ξεκινούσε απ' το γεγονός ότι ο δρόμος μας προχωρούσε οριζόντια. Το σκοτάδι, που απλωνόταν μπροστά μας σε απόσταση είκοσι βημάτων, μας εμπόδιζε να υπολογίσουμε το μήκος της σήραγγας και άρχιζα να πιστεύω ότι ήταν ατέλειωτη, όταν ξάφνου, στις έξι η ώρα, εμφανίστηκε μπροστά μας απ' το πουθενά ένας τοίχος. Δεξιά, αριστερά, πάνω, κάτω, δεν υπήρχε κανένα πέρασμα. Είχαμε φτάσει σε αδιέξοδο. ……………………………»

rnΣημειώσεις του μεταφραστήrn1. Η γεωλογική αυτή περίοδος (η δεύτερη του παλαιοζωικού αιώνα), τα περισσότερα δείγματα της οποίας υπάρχουν στην Ουαλία, πήρε την ονομασία της από τους Σίλουρους, λαό κελτικής καταγωγής που κατοικούσε άλλοτε εκεί. rn2. Πρόκειται για τα εδάφη που σχηματίστηκαν στη δεβόνια περίοδο (διάπλαση), η οποία ακολουθεί τη σιλούρια. rn3. «Grisou» στο πρωτότυπο.

rnΧρήστος Δ. ΤσατσαρώνηςrnΕξάρχεια, Αθήνα