Σημείωση: η αναφορά σχετίζεται με το σπήλαιο της Βίγλας - το σπήλαιο βρίσκεται στον οικισμό της 'Ανω Βιάννου, στην ευρύτερη περιοχή του Κερατόκαμπου, πάνω σε ένα ασβεστολιθικό έξαρμα του βουνού που διακρίνεται εύκολα (σαν "κέρατο") από την παραλία του Κερατόκαμπου και έχει ύψος 617μ. Η είσοδός του ανοίγεται σε ύψος περίπου 450 μ. Στις αίθουσες που σχηματίζονται υπάρχουν μεγάλες κολώνες και σταλακτίτες - σταλαγμίτες που κατά καιρούς αποτέλεσαν ιερά σύμβολα για τη λατρεία των αρχαίων, αλλά και των νεότερων θεοτήτων. Είναι χαρακτηριστικός ο ανθρωπόμορφος σταλαγμίτης που υπάρχει σε μία αίθουσα μερικά μέτρα από την είσοδο του σπηλαίου ο οποίος θεωρήθηκε ότι απεικονίζει τη Βρεφοκρατούσα Παρθένο. Το σπήλαιο δεν είναι τουριστικά αξιοποιημένο και η επίσκεψη σε αυτό δεν είναι εύκολη λόγω αφενός της δύσκολης πρόσβασης μέχρι την είσοδο, αφετέρου της στενής εισόδου που προϋποθέτει προώθηση προς το βάθος έρποντας. Στη διάρκεια των επαναστάσεων, το σπήλαιο χρησιμοποιήθηκε και ως καταφύγιο των κατοίκων της Βιάννου.
Εξωτερική εικόνα στο αρχικό post: http://www.postimage.org/aV19OCkS.jpg
«……………..
Από την επανάστασιν του ’66 ενθυμούμαι ολίγα πράγματα, και αυτά συγκεχυμένα και αόριστα. Αι αναμνήσεις μου πού μεν συγχέουν τας χρονολογίας και παριστώσι τα γεγονότα χρονολογικώς ανακόλουθα, πού δεν έχουσιν εξαλειφθεί ή τουναντίον έχουσιν αναχρωματισθεί υπό μεταγενεστέρων αφηγήσεων.rnΕνθυμούμαι ως όνειρον, ότι μίαν ημέραν έφευγον οι Τούρκοι πανοικεί από το χωριό μας και ότι οι χανούμισσες εδάκρυον. Έπειτα; διερχόμενος προ του σιδηρουργείου του Φεραντούνη, είδα καταγής σφαίρας τας οποίας έχυνον εκεί και αι οποίαι ήσαν συγκεκολλημέναι ως ορμαθοί κορομήλων. Κατ’ εκείνας δε, φαίνεται, τας ημέρας, εισήλθον εις μίαν οικίαν τουρκικήν. Ήτον ορθάνοικτη, χωρίς θυρόφυλλα, χωρίς παραθυρόφυλλα. Πολλοί χωριανοί μας ήσαν μέσα και ηρεύνων δεξιά και αριστερά, εν μέσω συντετριμμένων πίθων και άλλων σκευών. Εύρον δε και εγώ εν βιβλίον με τουρκικά γράμματα, το οποίον, νομίζω, κατόπιν ήρπασεν η μάνα μου και το απέρριψε μετά φρίκης. Έπειτα ήρχισαν να διέρχονται εκ του χωρίου μας άνθρωποι, τους οποίους δεν είχον ίδει ποτέ, άνθρωποι εκ της άλλης Κρήτης. Μεσαρίτες, Σφακιανοί, Ρεθυμνιώτες, με μεγάλα φέσια, με πετσέτες άσπρες, με προσφοράς ποικίλας, με τουφέκια μακρά, με δίκαννα, με πιστόλες και μαχαίρες, με άσπρα καπότα, έφιπποι ή πεζοί.rnΟ πατήρ μου έλειπε· όταν δε τον επανείδον είχε μακρά γένια και εκάπνιζε με βαρύ τσιμπούκι, το οποίον είχε κατασκευάσει ο ίδιος, ελλείψει σιγαροχάρτου.rnΈπειτα ήρχισαν να καταφθάνουν εθελονταί με φουστανέλες, με σκούφιες μαύρες, τσακισμένες εκ του πλαγίου, με κάπες και τσαρούχια. Τους ελέγαμεν θελοντήδες και λιάπηδες και αυτοί μας εκάλουν πατριώτες· έλεγον τις όρνιθες κότες και ενίοτε εβλασφήμουν «το γονιό». Τινές εξ αυτών εφόρουν στολάς με σιρίτια και μερικοί ήσαν αμούστακα παιδιά, λιαπάκια, δεκαοκτώ ως είκοσι ετών. Μίαν ημέραν, καθ’ ην η μάνα μου με ωδήγει εις το σπίτι και θυμωμένη, τις οίδε δια ποίαν παιδικήν παρεκτροπήν, μου έλεγεν:rn«Άι, να ’χεις την οργή του κάτη!» ένα λιαπάκι την ηρώτησε μειδιών:rn- Έχει, κυρά, κι ο γάτος οργή;
Εξωτερική εικόνα στο αρχικό post: http://www.postimage.org/aV19OYN9.jpg
Έπειτα εις την θολωμένην μνήμη μου διατηρούνται μόνον τα ονόματα Κόρακας, Κορωναίος, Πετροπουλάκης, Μήτσας, καπετάν Χαραλάμπης, Αρκάδι, Όλγα, Ρωσία και ο εξής στίχος:
Ζήτω η Όλγα, ζήτω του νέου βασιλιάrnκαι τύφλες του σουλτάνου του παλιομασκαρά.
……………….rnΤούρκους δεν είχον ίδει ακόμη, μετά την αναχώρησιν των ιδικών μας. Μίαν φοράν μόνον είχε διέλθει στρατός, αλλά μακράν του χωρίου εκ των προς νότον υψωμάτων. Και ιστάμενοι επί των δωμάτων, τους εβλέπομεν και επερνούσαν, επερνούσαν ως ατελείωτος γραμμή μυρμήγκων. Ενθυμούμαι δε ότι αι γυναίκες παρομοίαζον την γραμμήν αυτών με κτένι: Γιάε κτένι, κτένι! Ελέγετο δε ότι η παράκαμψις αύτη του χωριού μας υπό του στρατού οφείλετο εις ενεργείας των ομοχωρίων μας Τούρκων ευγνωμονούντων διότι δεν είχον πυρποληθεί αι οικίαι των.rnΑλλά τώρα από τα τουρκικά σπίτια του χωριού μας δεν έμεινε πέτρα επί πέτρας και το τζαμί είχε μεταβληθεί εις κοπρώνα. Δια τούτο τους επεριμέναμεν από ημέρας εις ημέραν και οι χωριανοί μας έκρυπτον ό,τι είχον εις σπήλαια, ιδίως εις το μέγα σπήλαιον της Βίγλας, όπου είχον καταφύγει και πολλαί οικογένειαι, και διαφόρους άλλας κρύπτας και εις πίθους τους οποίους έθαπτον εις την γην. Καθ’ εκάστην αγγέλματα περί εμφανίσεως Τούρκων διέσπειρον τον πανικόν και ηκούετο η κραυγή του κινδύνου «Αλέστα!» μετά μικρόν δε διεψεύδοντο ίνα επαναληφθώσι μετ’ ολίγον.rnΑλλ’ ήλθε η ημέρα καθ’ ην η απαισία είδησις δεν διεψεύσθη. Ποτέ δε θα λησμονήσω την φοβεράν εκείνην ημέραν, ης τα συμβάντα παραμένουσιν εναργέστατα εις την μνήμην μου. Έβρεχε δυνατά και εβρόντα. Εν μέσω δε της καταιγίδος ηκούσθησαν πυροβολισμοί μεμακρυσμένοι. Και μετ’ ολίγον διέτρεξε το χωρίον άπειρος θρηνώδης βοή, εν μέσω της οποίας διέκρινα την φοβεράν κραυγήν του κινδύνου:rn- Αλέστα!rnΗ μάνα μου έδραμεν έξω, ως αλλοφρονούσα, προς αναζήτησιν του πατρός μου. Την στιγμήν δ’ εκείνην διήρχετο ο Μανόλης ο Πατούχας μετά τινος άλλου, και πυροβολούντες εις τον αέρα, ανεκραύγασαν:rn- Στ’ άρματα, παιδιά, στ’ άρματα!rnΚαι ηκούετο η κραυγή απομακρυνομένη, ωσεί επαναλαμβάνετο υπό της ηχούς:rn- Στ’ άρματα! στ’ άρματα!rn....................................................
Εξωτερική εικόνα στο αρχικό post: http://www.postimage.org/gxzScnA.jpg
Εξηκολουθήσαμεν αναβαίνοντες προς τα όρη. Αλλά τώρα εφαινόμεθα εκ του χωρίου, και έξαφνα σφαίρα τηλεβόλου διήλθεν ύπερθεν των κεφαλών μας, μετά βόμβου τρομακτικού. Ταύτην επηκολούθησεν άλλη, και άλλη, σχεδόν αλλεπάλληλοι, και το άθλιον πλήθος εκάμφθη υπό του δέους, εν βοή τρόμου, ως στάχυα λυγιζόμενα υπό την πνοήν θυέλλης. Επλησιάζομεν δε εις την οφρύν του βουνού, όπισθεν του οποίου θα ήμεθα ασφαλείς κατά των βλημάτων, ότε ηκούσθη κρότος φοβερός, συνοδευθείς υπό κραυγών τρόμου! Παναγία μου! Παναγία μου! Εγώ δεν είδον τίποτε, αλλά βραδύτερον έμαθα ότι μία οβίς, πεσούσα, κατεκερμάτισε τον νεανίαν, όστις εσήκωνε την γηραιάν μητέρα του· η δε παραλυτική γραία δεν έπαθε τίποτε! Όταν εφθάσαμεν εις την κορυφήν, το χωρίον επυρπολείτο. Εκ της οικίας μας και εκ των πολλών άλλων ανεδίδετο χονδρός μαύρος καπνός. Και ήκουσα την μητέρα μου αναφωνούσαν μετ’ ανεκφράστου μίσους και απελπισίας.rn- Αχ, σκύλοι! αχ σκύλοι μαγαρισμένοι πώς μας εκάματε!
…………………»
Χρήστος Δ. ΤσατσαρώνηςrnΕξάρχεια, Αθήνα