Τα σπήλαια στην αρχαία Ελληνική Γραμματεία ΙΙΙ
Ένα σπήλαιο είναι ο χώρος όπου εκτυλίσσεται η δράση στην κωμωδία «Δύσκολος», του Μενάνδρου (342/1 π.Χ. – 293/2 π.Χ).
Πηγή: το βιβλίο «Δύσκολος» σε μετάφραση και σχόλια Τάσου Ρούσσου, από τη σειρά «Οι Έλληνες» των εκδόσεων «Κάκτος», Οδυσσέας Χατζόπουλος & ΣΙΑ ΟΕ, Πανεπιστημίου 57 – Αθήνα 10564, τηλ. 3241200, 3241958, fax: 3241790, ISBN:960-352-172-8.
Η είσοδος του σπηλαίου, αφιερωμένου στον Πάνα και τις Νύμφες, με ένα άγαλμα του θεού απέξω, είναι στο κέντρο του σκηνικού. Εικάζεται (Αντώνης Καλογήρου, Τα μονοπάτια της Πάρνηθας) ότι πρόκειται για το σπήλαιο Πανός. Το έργο ξεκινά με το θεό να βγαίνει από τη σπηλιά και να μιλά στους ανθρώπους:
«Βάλτε στο νου σας πως αυτός ο τόπος
είναι η Φυλή της Αττικής κι η σπηλιά τούτη
των Νυμφών απ’ όπου βγήκα. Οι Φυλησιώτες
κι όσοι μπορούν τα βράχια να οργώνουν,
μεγάλο το λογιάζουν ιερό τους.»
Στη συνέχεια και καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου, οι ήρωες μπαινοβγαίνουν στο σπήλαιο.
Χρήστος Δ. Τσατσαρώνης
Εξάρχεια, Αθήνα