Κώδικας Δεοντολογίας Σπηλαιολογικής Συνείδησης

Κατά τη διάρκεια της 10ης ΠΣΣ έγινε εμφανές το μεγάλο ενδιαφέρον όλων (συλλόγων και σπηλαιολόγων) για την προστασία των σπηλαίων και φαραγγιών, τουλάχιστον σε ακαδημαϊκό επίπεδο...
Έγιναν διάφορες συζητήσεις για το ρόλο των σπηλαιολόγων και τη στάση που πρέπει να τηρούν στο θέμα αυτό κι επισημάνθηκε η ανάγκη για ένα κώδικα δεοντολογίας όσον αφορά στη συμπεριφορά των σπηλαιολόγων έναντι των σπηλαίων (με πρόθεση να αποτελέσουμε το καλό παράδειγμα, πριν προχωρήσουμε στην "συνέτιση" πολιτών και κρατικών φορέων πάνω στο θέμα αυτό).

Η ΕΠΣ είχε προβεί σε παρόμοιες συζητήσεις πάνω στη δημιουργία Κώδικα Δεοντολογίας και είχε γίνει ο αρχικός σχεδιασμός του, πολύ πριν της συζητήσεις της 10η ΠΣΣ - πράγμα που αναφέρθηκε και κατά τη διάρκεια της στρογγυλής τραπέζης.
Τώρα, είμαστε στην ευχάριστη θέση να σας ανακοινώσουμε ότι η ΕΠΣ κατέθεσε εχτές στο ΔΣ της ΣΟΕ, την πρότασή της για Κώδικα Δεοντολογίας Σπηλαιολογικής Συνείδησης, τον οποίο σας παραθέτουμε:

Κώδικας Δεοντολογίας Σπηλαιολογικής Συνείδησης
1) Δεν καταστρέφουμε το διάκοσμο ενός σπηλαίου (δεν σπάμε σταλακτίτες ή σταλαγμίτες, δεν γράφουμε, δεν χαράσσουμε, δεν λερώνουμε κτλ)
2) Δεν αφήνουμε σκουπίδια εντός του σπηλαίου ή φαραγγιού, αλλά τα μεταφέρουμε μαζί μας έξω από αυτό (αποτσίγαρα, περιτυλίγματα συσκευασιών, καταναλωμένες μπαταρίες, υπολείμματα ασετιλίνης κτλ)
3) Δεν προβαίνουμε σε περαιτέρω ενέργειες αρματώματος, εάν αυτό δεν κρίνεται απολύτως απαραίτητο για την ασφάλειά μας.
4) Εάν συναντήσουμε τρεχούμενο νερό εντός του σπηλαίου ή εάν το φαράγγι έχει τρεχούμενο νερό, φροντίζουμε να μην το ρυπάνουμε.
5) Εκτός από τις δικές μας πράξεις ή παραλείψεις που μπορεί να βλάψουν ένα σπήλαιο ή φαράγγι, είμαστε εξίσου υπεύθυνοι για τις πράξεις ή παραλείψεις των ατόμων που αποτελούν την ομάδα μας. Φροντίζουμε ώστε να λειτουργεί όλη η ομάδα με ευαισθησία προς το περιβάλλον.
6) Δεν θανατώνουμε, ούτε ενοχλούμε την πανίδα του σπηλαίου ή του φαραγγιού
7) Δεν δημιουργούμε έντονους θορύβους σε αίθουσες, παρουσία νυχτερίδων, εκτός και αν είναι απολύτως απαραίτητο.
8 ) Σε κάθε μας επικοινωνία με τους πολίτες, φροντίζουμε να τονίζουμε την σπουδαιότητα των σπηλαίων ή φαραγγιών στο οικοσύστημα, το περιβάλλον και τον υδροφόρο ορίζοντα.
9) Κάθε σύλλογος στα σεμινάριά του πρέπει απαραιτήτως να συμπεριλάβει ένα μάθημα που να αφορά στην Προστασία Σπηλαίων.
10) Κάθε σύλλογος πρέπει να οργανώνει καθαρισμούς στα σπήλαια που επισκέπτεται ή εξερευνεί, εφόσον αυτά παρουσιάζουν πρόβλημα
11) Κάθε σύλλογος πρέπει να υποστηρίζει και να συμμετέχει στους συμβολικούς καθαρισμούς σπηλαίων ή φαραγγιών καθώς και στις λοιπές εκδηλώσεις που διοργανώνει η Επιτροπή Προστασίας Σπηλαίων.
12) Αφιερώνουμε την απαιτούμενη προσοχή κατά το αρμάτωμα και προβαίνουμε σε διανοίξεις με φειδώ και εφόσον είναι απολύτως απαραίτητες

Ο Κώδικας αυτός μπορεί, σαφώς, να αποτελέσει τη βάση συζητήσεων για ένα ευρύτερο Κώδικα Δεοντολογίας, που θα γίνει αποδεκτός όχι μόνο για τους συλλόγους εντός ΣΟΕ, αλλά για το σύνολο της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Κοινότητας...

Για την Επιτροπή Προστασίας Σπηλαίων
Τσάλου Έρη

Τα έγραψα και στην ΣΟΕ, απλά επαναλαμβάνω κι εδώ το μήνυμα:

Καταρχήν Έρη και υπόλοιπη ΕΠΣ, μπράβο για την πολύ καλή προσπάθεια και την πρωτοβουλία. Ο κώδικας είναι σε γενικές γραμμές σωστός όπως επίσης σωστά πράγματα έχουν προστεθεί εδώ σε αυτό το post κάποια θα μπορούσατε και να τα αξιοποιήσετε ή να κανονίσουμε μια συνάντηση για ανοικτή διαβούλευση.

Αν μου επιτρέπεται λοιπόν, θα ήθελα να προσθέσω κι εγώ μια ακόμη οπτική σε ορισμένα θέματα (τα οποία δεν έχουν όλα σχέση με τον Κώδικα τον ίδιο αλλά...) γενικά για την επίδραση του ανθρώπου στο περιβάλλον του σπηλαίου, κάποιες διεθνείς πρακτικές και κάποιες άλλες σκέψεις:

Μην ξεχνάμε ότι ακόμη και με την αναπνοή μας (κάθε εκπνοή περιλαμβάνει 32 οξείδια σε αέρια μορφή) αλλά και με την θερμότητα του σώματος μας επηρεάζουμε το οικοσύστημα των σπηλαίων... Μήπως θα έπρεπε να βάλουμε και κανόνα "Δεν αναπνέουμε περισσότερο από όσο επαρκεί ακριβώς ώστε να μην επιβαρύνουμε την ατμόσφαιρα του σπηλαίου με πολλά οξείδια και να μην ανεβάσουμε την θερμοκρασια του"??? Νομίζω ότι θα ήταν υπερβολικό... Πιστεύω ότι όλοι θα συμφωνήσουμε ότι είναι αδύνατον να μπούμε σε ένα σπήλαιο και να μην το επηρεάσουμε σαν οικοσύστημα... Κι αυτό εως ένα βαθμό είναι αναμενόμενο και μέρος της εξελικτικής διαδικασίας ενός οικοσυστήματος... σωστά?

Ας αρχίσω με ειδικότερα θέματα εστιάζοντας στις εξής περιοχές:
1. Το αρμάτωμα
2. Τις διανοίξεις
3. Το τι αφήνουμε σε ένα σπήλαιο... (και είναι πολλά αυτά - δεν είναι μόνο τα περιττώματα...)

Αρμάτωμα
Λοιπόν, το αρμάτωμα είναι το μέσο για να μπούμε στο κατακόρυφο σπήλαιο. Κι εμένα δεν μου αρέσει να βλέπω πολλά σπιτ, εάν όμως δεν υπήρχαν τα σπιτ δεν θα έβλεπα τα σπήλαια. Επίσης, η αίσθηση του καθενός για την ασφάλεια είναι μάλλον υποκειμενική. Θα πρότεινα λοιπόν η οδηγία για το αρμάτωμα να διαμορφωθεί ως εξής:

3) Προτιμούμε κατά το δυνατόν περισσότερο τα φυσικά δεσίματα και προσπαθούμε εφόσον είναι εφικτό να μην επιβαρύνουμε αισθητικά το σπήλαιο με περιττά βύσματα ή άλλης μορφής τεχνητές αγκυρώσεις.

Διανοίξεις
Σχετικά με τις διανοίξεις συμφωνώ γενικά με την διατύπωση:
12) Αφιερώνουμε την απαιτούμενη προσοχή κατά το αρμάτωμα (???) και προβαίνουμε σε διανοίξεις με φειδώ και εφόσον είναι απολύτως απαραίτητες

Θα μπορούσε πιθανόν να διατυπωθεί και ως εξής (συμπληρωματικά σε αυτό που έχετε γράψει):

12) Αφιερώνουμε την απαιτούμενη προσοχή κατά την εξερεύνηση, προβαίνουμε σε διανοίξεις με φειδώ, μόνο όταν είναι απολύτως απαραίτητες και εφόσον έχουμε σοβαρές ενδείξεις για την συνέχεια του σπηλαίου ή τίθεται άλλο θέμα ασφάλειας.
Κι αυτό γιατί έχω δει προσπάθειες διανοίξεων σε σημεία που δεν έχουν την παραμικρή ελπίδα για συνέχεια...

Τι αφήνουμε σε ένα σπήλαιο?
Με δεδομένα όσα γνωρίζω ειδικά από πολυήμερες αποστολές σε μεγάλα σπήλαια τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό καταθέτω εδώ κάποιες πρακτικές που αφορούν το τι αφήνουμε. Ο κανόνας που προτίθεστε να θεσπίσουμε είναι γενικά σωστός (και με βρίσκει σύμφωνο):

2) Δεν αφήνουμε σκουπίδια εντός του σπηλαίου ή φαραγγιού, αλλά τα μεταφέρουμε μαζί μας έξω από αυτό (αποτσίγαρα, περιτυλίγματα συσκευασιών, καταναλωμένες μπαταρίες, υπολείμματα ασετιλίνης κτλ)

Μήπως όμως υπάρχουν και κάποιες εξαιρέσεις? Μήπως, υπό προϋποθέσεις θα μπορούσαν να αφεθούν κάποια υλικά? Και ΠΡΟΣΟΧΗ εδώ, αναφέρομαι σε μεγάλα ή πολύ μεγάλα σπήλαια και όχι σε ενα βάραθρο 150 - 200 μέτρα βάθος... ή ένα σπήλαιο με μήκος μικρότερο από 1 Km... ή δεν αφορά ένα σπήλαιο εξαιρετικά μεγάλης σημασίας ακόμη κια αν είναι μεγαλύτερο από τα (αυθαίρετα) όρια που έθεσα.

Αυτά θα μπορούσαν να είναι τα εξής:
- Μόνιμα αρματώματα π.χ. η τραβέρσα της λίμνης στην Ταφκούρα, είναι σκουπίδι? Θα έπρεπε να ξαναβρέχεται με κίνδυνο για υποθερμία κάθε ομάδα που αρματώνει το σπήλαιο αυτό?. Παρόμοια περίπτωση είναι και η αναρρίχηση στο Πρόπαντες... και πολλά - πολλά ακόμη.
- Σε ένα σπήλαιο 900 ή 1000μ βάθος με αρκετά μεγάλο μήκος, ένας σωρός ασετιλίνης σε συγκεκριμένο σημείο είναι αισθητική μόλυνση ή όχι? Μιλάμε για 1 τοις 1000ης της έκτασης του σπηλαίου. Έχω δει τέτοιες περιπτώσεις σε σπήλαια στο εξωτερικό και δεν μπορώ να πω ότι με ενόχλησαν αισθητικά γιατί:
α) η ασετιλίνη είναι ουδέτερο υλικό (ούτε όξινο, ούτε αλκαλικό) και έτσι δεν έχει ουσιαστικά καμία επίδραση στο περιβάλλον του σπηλαίου. Η ζημιά είναι αισθητική λοιπόν οπότε εάν όλοι αφήνουν την ασετιλίνη τους σε ένα σημείο εμένα δεν με πειράζει και τόσο.
β) εάν η ασετιλίνη έχει αποτεθεί σε ένα σημείο είναι εφικτό στο μέλλον να μεταφερθεί εκτός σπηλαίου (ειδικά εάν έχει υπάρξει τέτοια πρόβλεψη) κάτι που ΔΕΝ είναι εφικτό όταν ο καθένας αφήνει την ασετιλίνη του οπουδήποτε.
Προσωπικά δεν έχω αφήσει ποτέ ασετιλίνη σε σπήλαιο ούτε θα το εφάρμοζα σαν μέτρο, όμως δεν το θεωρώ και λάθος.
- Άδειασμα της ασετιλίνης σε τρεχούμενο νερό.: Επειδή είναι ουδέτερο υλικό δεν θα δημιουργήσει κανένα πρόβλημα ούτε αισθητικό, ούτε οικολογικό, ούτε θέμα υγείας σε πιθανούς χρήστες του νερού αυτού.

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΑΝΑΦΕΡΟΜΑΙ ΜΟΝΑΧΑ ΣΕ ΜΕΓΑΛΑ ΣΠΗΛΑΙΑ ΟΠΟΥ ΠΙΘΑΝΟΝ Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΑΣΕΤΙΛΙΝΗΣ ΕΚΤΟΣ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΠΟΛΥ - ΠΟΛΥ ΔΥΣΚΟΛΗ.

...και συνεχίζω:
- Αποθέματα ή υλικά από παλαιότερες αποστολές π.χ. μια ολόκληρη κατασκήνωση σε βάθος 700 μέτρων η οποία μπορεί να ξανά-χρησιμοποιηθεί από πολλές μελλοντικές αποστολές, είναι σκουπίδι??? Νομίζω πως όχι.
- Άφησα για το τέλος τα πολυσυζητημένα περιττώματα
Εχω δει σε σπήλαια του εξωτερικού παρόμοιες πρακτικές με αυτήν της ασετιλίνης (συγκεκριμένα σημεία δηλαδή, στα όποια μπορείς κάποιος να «αποθέσει» περιττώματα). Κατι σαν σωρός από «γκουανό» ανθρώπων και όχι νυχτερίδων. Να θυμίσω ότι το γκουανό των νυχτερίδων είναι βασική πηγή οργανικής ύλης άρα και τροφής για πολλούς οργανισμούς σε κάποια σπήλαια. Το θέαμα δεν είναι ιδιαίτερα ευχάριστο και σας θυμίζω ότι τίποτα τέτοιο δεν έχει εφαρμοστεί σε ελληνικό σπήλαιο. Σε περιπτωση πάντως που κάποιος ήθελε να εφαρμόζει αυτήν την προσέγγιση, κατάλληλο σημείο για κάτι τέτοιο είναι μια θέση με αρκετό χώμα (ώστε να μπορείς να θάψεις τα «περιττώματα») αλλά και κοντά σε νερό για να μπορείς να ουρήσεις (με δεδομένο του ότι το νερό αυτό δεν χρησιμοποιείται από σπηλαιολόγους πιο κάτω ή από κάποιο χωριό κοινότητα κτλ.

Τα πιο πάνω ακούγονται κάπως «αποκρουστικά» όμως σκεφθείτε ότι σε κάποια σπήλαια η εξερεύνηση γίνετε μόνο με πολυήμερες παραμονές (μιλάμε για περισσότερες από 2-3 μέρες γεγονός που καθιστά «αδύνατη» κάθε άλλη λύση). Το παρήγορο είναι ότι σε τέτοια σπήλαια η «καταστροφή» μιας περιοχής 3-4 τετραγωνικών μέτρων είναι πολύ μικρή εάν την συγκρίνουμε με το συνολικό μέγεθος του σπηλαίου.

Η λυση με τα σακουλάκια που προτείνει ο Στέλιος επιβάλλεται σε ιδιαίτερα ευαίσθητα σπήλαια. Σε άλλες περιπτώσεις π.χ. πολύ μεγάλα σπήλαια η πιο πάνω πρακτική πιθανόν να είναι αποδεκτή.

Βεβαίως, πιάνουμε τις εξαιρέσεις εδώ αλλά οφείλω να καταθέσω αυτήν την οπτική.

Θα ήθελα δε να επισημάνω ότι καταθέτω τα πιο πάνω συμπληρωματικά σε αυτά που ο κώδικας προτείνει. Επίσης, για να σχολιάσω την τελευταία φωτογραφία (με την μπαταρία από τον Δυρό...) να προσθέσω ότι σπήλαια τέτοιας ομορφιάς όπως ο Διρός, η Τρύπα του Βοριά και άλλα θα πρέπει να παραμένουν προστατευμένα από τις μαζικές επισκέψεις - ακόμη και από επισκέψεις σπηλαιολόγων.